Nieuws

Onbeperkt spreekrecht voor slachtoffers met ingang van 1 juli 2016

Slachtoffers van misdrijven kunnen in sommige gevallen tijdens een rechtszaak een verklaring afleggen. In deze verklaring kunnen zij vertellen over de gevolgen van het misdrijf. Dit heet het spreekrecht. Ook nabestaanden van het slachtoffer hebben spreekrecht. In de verklaring kunnen de slachtoffers vertellen over wat zij hebben meegemaakt en vooral wat de gevolgen zijn voor hun leven. Tot op heden mogen de slachtoffers geen mening geven over de verdachten of straf. In de praktijk wordt hier verschillend mee omgegaan. Sommige rechters geven slachtoffers wel degelijk de ruimte om zich hierover uit te laten.

Overigens is het ook mogelijk een schriftelijke slachtofferverklaring op te stellen indien het slachtoffer niet wenst te spreken op de zitting. De schriftelijke slachtofferverklaring komt in het dossier en zo worden de rechters geïnformeerd over de gevolgen van het het misdrijf voor het slachtoffer. De rechter, officier van justitie en advocaat lezen de verklaring al voor de strafzitting. Tijdens de strafzitting kan de rechter (een deel van) de slachtofferverklaring voorlezen.

Vanaf 1 juli 2016 hebben slachtoffers echter een onbeperkt spreekrecht in de rechtszaal. Dit geldt alleen voor ernstige misdrijven, zoals ernstige zedenmisdrijven. Slachtoffers kunnen dan ook zeggen wat zij bijvoorbeeld vinden van de schuld van de verdachte, het bewijs en door hen gewenste strafmaat. Wel is het zo dat het slachtoffer procesdeelnemer blijft en geen zelfstandige procespartij wordt. Met andere woorden, hij wordt geen Nebenkläger. Het vervolgingsmonopolie blijft bij het Openbaar Ministerie. Dit betekent dat het Openbaar Ministerie beslist of een verdachte al dan niet wordt vervolgd.

Als advocaat sta ik ambivalent tegenover deze nieuwe ontwikkeling. Uiteraard constateer ik ook dat er sprake is van rechtsongelijkheid en dat de maatschappij meent dat de positie van het slachtoffer versterkt dient te worden.  Ik vrees echter dat onbeperkt spreekrecht in vele gevallen tot een verharding van het onderzoek ter rechtszitting zal leiden. De verdachte dient zich -in feite- ineens niet alleen te verdedigen tegen wat de officier van justitie zegt, maar ook tegen hetgeen door het slachtoffer wordt aangegeven. De rechtspositie van de verdachte ter terechtzitting wordt uitgehold. De wet kan daarnaast een nadruk op vergelding uitlokken, terwijl niet alleen vergeldingsaspecten maar ook preventie een rol dient te spelen bij de strafoplegging.

Daarnaast kan een onbeperkt spreekrecht van slachtoffers leiden tot vervuiling van strafprocessen. Het risico bestaat dat de rechter door het spreekrecht al bevooroordeeld raakt voordat de schuldvraag beantwoord is. De NVSA heeft al eerder op deze risico’s gewezen. In het strafproces moeten de feiten boven water komen en daarbij dient de rechter onbevooroordeeld te werk te gaan. Ik acht de  professionaliteit van de rechters hoog. Desondanks is het voorstelbaar dat emotionele, uitgebreide of vergaande betogen van slachtoffers of nabestaanden de sfeer van de zitting, maar misschien ook de houding van de rechter beïnvloeden. Er wordt vooral naar het slachtoffer gekeken en te weinig naar de verdachte, terwijl juist de verdachte in het strafproces centraal staat.

Niet vergeten dient te worden dat een verdachte onschuldig is tot het tegendeel bewezen is. Daarnaast dient de vraag of iemand slachtoffer is nog te worden vastgelegd door de rechter. Met andere woorden, daderschap en slachtofferschap moeten nog worden vastgesteld. Het komt niet zelden voor dat aangifte onjuist of zelfs vals is. Vooral in zedenzaken komt dit met enige regelmaat voor. De toekomst zal dan ook uitwijzen of het onbeperkt spreekrecht het strafproces zal dienen.

Zie ook: Slachtofferbeleid Rijksoverheid

Onbeperkt spreekrecht voor slachtoffers met ingang van 1 juli 2016

Strafrechtadvocaten zien niks in onbeperkt spreekrecht slachtoffers

Onbeperkt spreekrecht brengt weegschaal Vrouw Justitia in disbalans

 

Claudine Kouijzer

 

« Ga naar archief